Vàng mất đi "bản năng" trú ẩn? Sự thật sau cú trượt giá 3% giữa lúc chiến sự Trung Đông leo thang

Khi căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông bùng nổ và các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng đẩy giá dầu lên sát mốc 120 USD/thùng, giới đầu tư kỳ vọng một đợt tăng giá lịch sử của vàng. Nhưng điều nghịch lý đã xảy ra: kim loại quý này lại lao dốc, có lúc mất tới 3% giá trị, rơi về vùng 5.015 USD/ounce. Phải chăng “boong-ke” trú ẩn an toàn hàng đầu đã đánh mất vai trò của mình?

Trong lịch sử tài chính, vàng luôn được định danh là “thiên đường” trú ẩn mỗi khi thế giới xuất hiện bất ổn. Tuy nhiên, những ngày đầu tháng 3/2026 đang chứng kiến một nghịch lý hiếm thấy.

Ngày 28/2, ngay sau khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng nổ và thông tin về cái chết của lãnh tụ tối cao Iran được xác nhận, vàng đã có nhịp tăng nhẹ nhưng sau đó nhanh chóng đảo chiều. Kết thúc tuần giao dịch đầu tiên của tháng 3, vàng ghi nhận tuần giảm đầu tiên sau hơn một tháng, bất chấp chiến sự lan rộng và dầu leo thang.

Điều gì đang thực sự xảy ra với “hầm trú ẩn” an toàn nhất hành tinh?

Thông thường, các sự kiện địa chính trị lớn thúc đẩy dòng tiền chảy vào vàng. Nhưng lần này, kim loại quý lại biến động trái chiều.

So sánh với diễn biến sau ngày 24/2/2022 khi Nga tấn công Ukraine, có thể thấy rõ sự khác biệt: thời điểm đó, vàng tăng vọt và neo ở vùng đỉnh trong nhiều tuần. Lần này, chỉ số chứng khoán S&P 500 gần như đi ngang, trong khi vàng lại lùi bước.

Một trong những lý giải được giới phân tích đưa ra đến từ sức mạnh bất ngờ của đồng USD. Hebe Chen, chuyên gia phân tích tại Vantage Markets (Melbourne), nhận định: “Cú trượt giá của vàng là cách mà 'quái vật lạm phát' đang 'flex' cơ bắp của đồng bạc xanh. Mốc dầu 100 USD đã kích hoạt một chuỗi phản ứng: sốc năng lượng, kỳ vọng lạm phát, đồng đô la mạnh lên và vàng suy yếu”.

Khi giá dầu tăng sốc, thị trường lo ngại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ buộc phải duy trì lãi suất cao hơn trong thời gian dài hơn để kiềm chế lạm phát, thậm chí có thể tăng thêm 50 điểm cơ bản trong năm 2026. Lãi suất cao và đồng USD mạnh là hai “kẻ thù” lớn nhất của vàng, bởi chúng làm tăng chi phí cơ hội khi nắm giữ tài sản không trả lãi suất.

“Cơn khát thanh khoản” hay sự thay đổi bản chất của dòng tiền?

Tuy nhiên, chỉ giải thích bằng lãi suất và đồng USD là chưa đủ. Một luận điểm sâu sắc hơn đến từ hành vi của nhà đầu tư trong các cú sốc thực sự. Họ thường bán những gì có thể bán, chứ không phải những gì họ muốn bán.

Christopher Wong, chiến lược gia tại Ngân hàng OCBC, chỉ ra rằng: “Trong các giai đoạn thị trường căng thẳng do địa chính trị, đôi khi nhà đầu tư bán các tài sản như vàng để huy động tiền mặt. Khi giai đoạn này qua đi, sự bất ổn địa chính trị thường tiếp tục hỗ trợ nhu cầu trú ẩn an toàn khi giá giảm”.

Điều này đồng nghĩa với việc, vàng đang trở thành “nạn nhân” của chính sự tăng giá quá nóng trước đó. Trước khi xung đột nổ ra, vàng đã tăng gần 60% kể từ bài phát biểu ôn hòa (dovish) của Chủ tịch Fed Jerome Powell tại Jackson Hole vào tháng 8/2025. Đà tăng phi mã đó biến vàng trở thành một trong những tài sản thanh khoản tốt nhất để các quỹ bán ra nhằm đáp ứng các yêu cầu ký quỹ (margin calls) khi thị trường chứng khoán biến động.

Kaynat Chainwala, Phó Chủ tịch Mảng Nghiên cứu Hàng hóa tại Kotak Securities, khẳng định quan điểm này: “Áp lực thanh khoản và thanh lý bắt buộc trong bối cảnh thị trường bị bán tháo đã gây áp lực lên giá vàng và bạc trong ngắn hạn”.

Kịch bản Trump 2.0, “Thuế quan 122” và cuộc chiến phá giá tiền tệ

Nhưng bức tranh không chỉ dừng lại ở câu chuyện thanh khoản. Năm 2026 chứng kiến một sự thay đổi mang tính hệ thống, đến từ cả yếu tố chính trị và thương mại.

Đầu tiên là cú sốc mang tên “Hiệu ứng Warsh”, vào ngày 30/1/2026, việc dự định bổ nhiệm Kevin Warsh, một “diều hâu” tiền tệ, vào vị trí Chủ tịch Fed đã làm thay đổi hoàn toàn câu chuyện “debasement trade”.

Trước đó, thị trường kỳ vọng Fed sẽ bị Nhà Trắng gây áp lực buộc phải cắt giảm lãi suất bằng mọi giá để phục vụ tăng trưởng, bất chấp lạm phát. Warsh, với lập trường “cứng rắn” và cam kết thu hẹp bảng cân đối kế toán 6.600 tỷ USD, đã lập tức khôi phục niềm tin vào đồng bạc xanh, khiến vàng rơi tự do gần 15% chỉ trong 48 giờ sau khi tin ông được đề cử.

Ngay sau đó, một cú sốc khác ập đến: việc chính quyền Mỹ viện dẫn Mục 122 của Đạo luật Thương mại 1974 để áp mức thuế 10% trên toàn cầu nhằm giải quyết thâm hụt cán cân thanh toán. Động thái này được ví như “cú sốc Nixon” phiên bản 2026, tạo ra sự hỗn loạn trong thương mại toàn cầu và đẩy chỉ số DXY tăng vọt.

Sự kết hợp giữa một Fed cứng rắn (Warsh) và một chính quyền theo đuổi chính sách bảo hộ thương mại triệt để (Trump với Section 122) đã tạo ra một nghịch lý: trong ngắn hạn, USD trở thành “nơi trú ẩn” an toàn nhất, bất chấp những lo ngại dài hạn về thâm hụt ngân sách.

Câu chuyện dài hạn

Dù giảm trong ngắn hạn, cấu trúc dài hạn của thị trường vàng vẫn vô cùng vững chắc. HSBC Asset Management, trong một báo cáo chiến lược đa tài sản, đã chỉ ra một sự thay đổi mang tính thời đại: vai trò của vàng đang chuyển từ một “hàng rào chắn lạm phát” mang tính chiến thuật sang một “tài sản dự trữ” mang tính cấu trúc.

Động lực chính đến từ các ngân hàng trung ương, đặc biệt là ở các thị trường mới nổi. Sau khi chứng kiến lệnh phong tỏa dự trữ ngoại hối của Nga năm 2022, Bắc Kinh và nhiều quốc gia khác coi vàng là tài sản duy nhất không chịu rủi ro đối tác hay rủi ro địa chính trị từ phương Tây.

Các chuyên gia của Tata Asset Management cũng đồng quan điểm, cho rằng sự gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, rủi ro lạm phát và căng thẳng địa chính trị kéo dài sẽ tiếp tục củng cố sức hấp dẫn của kim loại quý.

Trong ngắn hạn, thị trường vàng có thể còn biến động mạnh. Nếu xung đột Trung Đông sớm hạ nhiệt, đồng USD có thể suy yếu và vàng sẽ bật tăng trở lại. Ngược lại, nếu chiến tranh kéo dài, USD và lợi suất trái phiếu Mỹ có thể tiếp tục tăng do kỳ vọng lạm phát cao, gây thêm áp lực lên vàng.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư dài hạn có thể xem những nhịp điều chỉnh hiện tại là cơ hội để xây dựng vị thế. Như Ed Meir, chuyên gia phân tích tại Marex Capital Markets, khuyên nhủ: “Có thời điểm để mua, có thời điểm để bán và có thời điểm để chờ đợi. Lúc này, giải pháp ưu tiên là chờ đợi”.

Sự chờ đợi đó là để phân biệt giữa “tiếng ồn” ngắn hạn và xu hướng dài hạn không thể đảo ngược: thế giới đang bước vào kỷ nguyên mới, nơi vàng một lần nữa trở thành neo giữ giá trị trong một hệ thống tài chính đa cực và đầy bất định.